
Aart Strootman speelt Electric Counterpoint van Steve Reich, vier uur lang.
Beleefd: Matthijs van Wijhe, Triadic memories (Morton Feldman, 1981) in Toonzaal Den Bosch; Aart Strootman, Electric Counterpoint (Steve Reich, 1987) in Azijnfabriek Den Bosch; Aart Bergwerff & Eric Vloeimans, Canto Ostinato (Simeon ten Holt, 1973-1976, bewerking voor kerkorgel en trompet) in Grote Kerk Den Bosch. November Music, zaterdag 21 november 2026.
Een prachtige avond in Den Bosch, met veel nieuw huiswerk nadien, zoals: Morton Feldman verder uitchecken en vooral: het kerkorgel uitchecken. De tweede avond van November Music (sinds 1993, actuele, internationale muziek zonder genre onderscheid, tien dagen lang in de historische binnenstad, een van de mooiste festivals van Nederland) bleek driemaal raak.
Eerst volkomen van de wereld gespeeld door Matthijs van Wijhe met een zeer intense vertolking van Feldmans Triadic memories. Wonderschone muziek, met niets te vergelijken. Naar verluidt geïnspireerd door de motieven van Perzische tapijten, die, al naar gelang gebruik, van omvang kunnen verschillen zonder verlies van betekenis. Ik was zowel aangedaan door de muziek, als door de fysieke en mentale inzet die denkelijk nodig is om dit stuk tot een goed einde te brengen. Geheimtip: het balkon bovenin de Toonzaal (een voormalige synagoge) bleek leeg, dus ik kon al liggend mezelf maximaal marineren in de klankwereld van Feldman. Een genot.
Daarna naar de voormalige Azijnfabriek, alwaar gitarist Aart Strootman zich boog over het stuk dat Steve Reich voor Pat Metheny schreef: Electric Counterpoint. Als ik schrijf ‘zich boog over’ bedoel ik eigenlijk: vier uur lang hetzelfde stuk spelen bleek hier de troef. Opnieuw werd ik overvallen door kippenvel en ontroering, niet louter omwille van de mooie, Afrikaans getinte notenpracht, maar ook om de kleine variaties en/of fouten die ‘en cours de route’ merkbaar werden en wat het tot een diep non-algoritmische ervaring maakte.
Nog meer toegevoegde ontroering door de passage van luisteraars die in en uit het concert mochten stappen en zo een voorstelling op zichzelf bleken. Hoe reageert de mens op muziek? De antropoloog in mij werd wakker en genoot van het tafereel. Overigens hoogst dansante muziek die eerder tot bewegen dan tot loungen uitnodigt.
Vervolgens wat rondjes rond de kerk gedaan, op zoek naar Eric Vloeimans die zich met Aart Bergwerff over de Canto zou buigen. Medefestivalbezoekers bleken al even verloren ook rond de kerk te snelwandelen (wederom een toneelvoorstelling op zich, ‘als op een winternacht wat reizigers op zoek zijn naar klank’), totdat iemand goed keek en zag dat het niet de kathedrale kerk was, maar de ‘grote’ kerk even verderop. Net op tijd binnen voor het beroemdste stuk uit de Nederlandse hedendaagse muziek, maar dan voor kerkorgel en improviserend trompettist.
Nu moet ik even uitweiden op het thema kerkorgel. Ik weet daar veel te weinig van, van oudsher associeer ik dat met symfonische rock, de meest tragische vergissing van de jaren zeventig. Totdat ik eens met een goede vriendin in de Amsterdamse Nieuwe Kerk belandde omdat daar een niet nader te noemen postmoderne Amerikaanse verkoper, zich vermommend als kunstenaar, exposeerde. Het kunstwerk in kwestie: een groot uitgevallen kerstbal, geplakt tegen een kopie van een echt kunstwerk. Met audio instructie waarin de Amerikaan in kwestie met een kathedrale zelfoverschatting de betekenis van zijn kunstwerk aannemelijk trachtte te maken. Zowel de goede vriendin als ikzelf waren na een paar minuten al ernstig verveeld en geïrriteerd over dit ding. Een bezoeker drukte even later in de expoperiode die kerstbal stuk (per ongeluk of juist niet?), de verzekering moet nog een leuke tijd hebben gehad.
Wat me van die middag vooral is bijgebleven (naast de zestiende eeuwse graffiti die we ineens diep in de kerkbanken gekerfd zagen, geweldig!) is het orgelconcert dat simultaan in een andere hoek van de kerk begon. We werden volkomen betoverd door de prachtige klank van het orgel (componist en uitvoerende moet ik u schuldig blijven, helaas), dit was de eerste keer in mijn leven dat het kerkorgel arriveerde in mijn bewustzijn …
Rond de kerk fietsend dacht ik hieraan terug en bedacht daarbij allerlei redenen waarom ik een orgel-trompet versie van de Canto waarschijnlijk helemaal niet mooi zou vinden (‘improviseren levert vast allemaal emotioneel-melodische ruis op, boven wat juist hamerend hetzelfde moet blijven’, ‘die Canto is nu juist zo uniek vanwege de architectuur die je intact moet houden’, etc. etc).
De lezer voelt het al aankomen: eenmaal in de juiste kerk kwam ik direct onder de bekoring van het fenomenale spel van Bergwerff en de magistrale klank uit dat verdomde, verdoemde, bizarre, zaalbrede instrument. Dronken van orgelklank verliet ik nadien de kerk, diep geraakt door de wijze waarop Bergwerff samen met Vloeimans dit roestvrijstalen stuk uit de Nederlandse compositiegeschiedenis geheel opnieuw vormgeven. Ik vermoed dat Ten Holt dit zeer had kunnen waarderen, en is dat niet juist de kracht van werkelijk goede stukken? Dat ze in onverwachte hoedanigheid ineens opnieuw de luisteraar geheel van zijn melk kunnen spelen?
November Music is nog tot en met 29 november op diverse locaties in ’s -Hertogenbosch te beleven.
Geef een reactie