pragmatisme zonder worteling

Deze tijd van het jaar is voor mij de tijd van de VPRO marathon interviews. Meteen al de eerste met hoogleraar Hedendaagse Europese Geschiedenis aan de Universiteit Maastricht (en columnist bij o.a. De Groene Amsterdammer) Mathieu Segers was raak, hoor wat hij zegt over de Toeslagenaffaire en de dubbele moraal van Nederland. Zelden zo scherp geanalyseerd als dit, vanaf minuut 37: “Nederland ziet zichzelf heel vaak als de standaard van dingen, juist als het gaat over morele, ethische kwesties, maar dat is heel vaak misplaatst. Omdat Nederland en zeker de elite van Nederland te weinig beseft dat ze heel afhankelijk zijn van anderen en van omstandigheden. En dat van heel veel zaken waar wij zo trots op zijn toevalligheden zijn. En als je niet die ethische kant onderhoudt, bijvoorbeeld artikel 1 van de Grondwet niet meer verinnerlijkt, bijvoorbeeld via het onderwijs of via je beleid, dat je dan in Nederland heel erg kwetsbaar wordt voor grote misstanden, waarvan het Toeslagenschandaal een enorm voorbeeld is. (…) De verklaring hiervan is een soort pragmatisme zonder worteling. Als je kijkt naar wat er gebeurd is in het Toeslagenschandaal, ik heb helemaal in het begin gewerkt bij het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en ik kreeg toen al te maken met een directeur-generaal die het in verband met sociale uitkeringen had over ‘de oerwoudtamtam’ en dat ‘misbruik van sociale uitkeringen keihard zou moeten worden aangepakt’. Daar zit al heel veel in, in deze kreet. (…) In dit voorval zaten twee dingen: een morele superioriteit van het ambtelijk apparaat en de drang om dat goed op te lossen, aan te pakken, pragmatisch. Als die twee dingen samen komen gaat vaak de moraal verloren, want dan krijg je een superioriteitsgevoel, gecombineerd met techniek. (…) Dat is heel erg Nederlands en heel erg gevaarlijk. Als je hierin meegaat en je bent je niet bewust van wat er in je eigen Grondwet staat en je begrijpt eigenlijk niet wat er in artikel 1 van de Grondwet staat, dat je dan dus, voordat je het weet, niet eens met slechte intenties, een hele erge ramp aan het veroorzaken bent, in de intermenselijke relaties en in de samenleving.”

Interessant ook dat hij het consequent een schandaal noemt, want dat is het. Onbegrijpelijk dat de Nederlandse bevolking keer op keer deze man opnieuw in het zadel heft, terwijl door het Toeslagenschandaal mensen hun huis, baan, kind etc. zijn kwijtgeraakt aan faillissementen, burnouts, zelfmoorden en wat dies meer zij. En dat alles als direct resultaat van dolgedraaide staatsmacht (saillant detail door Segers benoemd op de radio: van alle interdepartementale commissies wilde Rutte alleen van de commissie die verantwoordelijk is voor al deze menselijke ellende voorzitter zijn, want: ‘high profile’).